Karaköy’de yer alan Bankalar Caddesi ben eski adıyla 'Voyvoda Caddesi' demeyi seviyorum- bugün işim vardı yolum düştü, bir fotoğrafını çektim.
Voyvoda Caddesi sadece bir caddeden ibaret değildir, çevresindeki bölgeyi de tanımlar. Cadde, batıda Okçu Musa ile Şair Ziya Paşa caddelerinin kesiştiği meydandan başlayıp, Karaköy Caddesi ile Yüksek Kaldırım Caddesi’nin birleştiği noktada biter.
Caddeye 'Voyvoda' adının verilmesinin, Osmanlı zamanında Galata’nın bir Voyvoda tarafından yönetilmiş olmasından kaynaklandığı söylenir.
Bankalar Caddesi herhangi bir cadde değildir.
Oluşumu 1840’larda başlayan ve 1870’lerden sonra en önemli dönemini yaşayan Voyvoda Caddesi, 19.yy‘da Osmanlı İmparatorluğu’nun, 1930’lara kadar da Türkiye Cumhuriyeti’nin mali hayatında önemli bir rol oynamış.
Galata’nın hayatında her zaman merkezde olmuştur. Voyvoda Caddesi’nin sadece Galata’nın değil, bütün İstanbul’un finansal merkezi halini alarak köklü bir değişime uğraması 19.yy‘ın ikinci yarısına rastlamaktaymış.
Otuz-kırk yıllık bir dönem içinde –takriben 1860’lardan asır sonuna kadar– Voyvoda Caddesi’nin çehresi, yeni ekonomik sektörlerle yakından ilintili birçok kurum ve kuruluşun yerleşmesiyle tamamen değişmiş. Bankacılık, sigortacılık, hukuk, mimarlık, madencilik, demiryolları ve genel anlamda teknoloji ithaliyle ilgili olan bu şirketler, Voyvoda Caddesi’nin Osmanlı İmparatorluğu’nun son elli yılının ekonomik ve mali hayatıyla ne denli bağlantılı bir şekilde, hatta iç içe geliştiğini göstermeye yeterlidir.
Voyvoda Caddesi’nin bu ilginç özelliği ve modernleşme süreciyle olan ilişkisi, buraya yerleşen şirketlerin profiline olduğu kadar, caddenin mimari görüntüsüne de yansımış.
Bölge 16-17.yy’larda konutların çoğunlukta olduğu bir yerleşim bölgesiyken, 19.yy’ın ilk yarısında bankerler, yavaş yavaş Galata ve çevre sokakları içinde yeni bir ticari kolonisi oluşturmaya başlamışlar.
Takriben 300 metre uzunluğundaki bu mekânda, imparatorluğun finans kalbi atmaktaymış. Caddenin iki tarafında sıralanan kırk kadar bina, bir bakıma imparatorluğun son dönemine rastlayan yeni gelişmelerin bir özeti gibi tanımlanıyor. Galata’nın iç surları boyunca uzanan bir yol olan Voyvoda Caddesi’nin önemi, daha 14.yy’da burada bulunan Palazzo del Comune’den, Ceneviz Meclis Binası ve Pazar Meydanı’ndan anlaşılıyor. Evliya Çelebi de burada “kat kat kargir” Cenevizli binaları olduğunu söylermiş.
19.yy ‘ın ikinci yarısında Voyvoda Caddesi yeni iş merkezleriyle dolmuş, zamanla caddede farklı sektörlerden de işyerleri açılmış. Osmanlı Bankası (Bank-ı Osmani-i Şahane), 1 Haziran 1863’de Bankacılar Sokağı No. 9’da resmi olarak açılmış.
19.yy’da yaşamış olan banker Abraham Salomon de Kamondo ‘nun yaptırdığı Bankalar Caddesi’ne inen Kamondo Merdivenleri ise 1875 yılına ait.
Dünyanın en eski 2. yeraltı toplu taşıma sistemi olan Tünel’in Karaköy durağı Bankalar Caddesi’nin doğu girişindedir.
1880 yılında gelindiğinde caddeye Alman Postanesi ve Ticaret Borsası binaları da eklenmiş. Osmanlı Bankası’nın ve Reji İdaresi’nin Voyvoda Caddesi’nde görkemli binalara taşınması sonrasında; Selanik Bankası (Banque de Salonique), Alman Bankası (Deutsche Bank), Rus Dış Ticaret Bankası (Banque Russe Pour le Commerce Etranger), Atina Bankası (Banque d’Athénes), Şark-ı Karip Ticaret Bankası Ltd. (Commercial Bank of the Near East Ltd.), Hollantse Bank-Uni, Banco Di Roma, Banca Commerciale Italiana gibi bazı bankalar da burada yer edinmeye başlamışlar. Sümerbank, Garanti Bankası, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası ve Tutum Bankası gibi yeni bankalar ve daha sonrasında da sigortacılık şirketleri zaman içinde buraya yerleşmiş.
1940’lı yıllara gelindiğinde Voyvoda Caddesi üzerinde Adalet, Agopyan, Ahmet Ağa, Alime, Alyon, Ankara, Sigorta, Assicurazioni Generali, Bahtiyar, Bereket, Bozkurt Jeneral, Çınar, Güven, Hazeran, İstikamet, İş Bankası, Ünyon, Kevork Bey, Minerva , Nişastacıyan, Nur, Soma, Şark, Uzun ve Voyvoda gibi birçok han yapılmış.
Zamanla, çevrenin Bankalar Caddesi diye adlandırılmasına yol açan bankaların çoğu buradan ayrılmış, cadde, daha az sayıda bankayla elektrik malzemesi satan dükkanların ve ithalatçıların yan yana dizildiği bugünkü görünümüne ulaşmış.
Kaynak : Edhem Eldem, “Bankalar Caddesi: Osmanlı’dan Günümüze Voyvoda Caddesi = Voyvoda Street from Ottoman Times to Today”, Osmanlı Bankası Bankacılık ve Finans Tarihi Araştırma ve Belge Merkezi, 2000, ss. 13-14
Related Posts
